• Willem Brand

Veel interesse voor Coornhertlezing

HAARLEM Meer dan honderdvijftig belangstellenden trok de lezing van historicus Wim Cerutti. Op vrijdag 13 juli, de dag dat Haarlem zich in 1573 aan de Spanjaarden overgaf, was de Gravenzaal afgeladen vol. Eerder die avond was aan hotel Amadeus, Grote Markt 10, door burgemeester Jos Wienen een koperen gedenkbord onthuld. Met de tekst: ‘In dit huis, genaamd ‘De Vergulde Arend’ woonde van ca. 1545 tot 1549 de veelzijdige Haarlemse humanist Dirck Volckertszoon Coornhert (1522-1590), strijder voor vrijheid en tolerantie’.

Willem Brand

Coornhert, Willem van Oranje en de Opstand stonden centraal tijdens Cerutti’s lezing. Cerutti kwam met het nieuwtje dat Willem van Oranje tot twee keer toe stadssecretaris Coornhert heeft gevraagd om bij hem in dienst te treden als politiek adviseur. ,,Maar Coornhert zei nee, vermoedelijk omdat hij wel wist dat hij een slechte naam had bij de gereformeerden, die medestanders waren van de Prins, en dat dit hem in dienst van de Prins ernstig in zijn functioneren zou belemmeren. Coornhert vond dat de mens niet is voorbeschikt tot eeuwig heil of eeuwige verdoemenis, maar de vrije wil heeft voor het goede te kiezen en al in dit leven een goed en volmaakt mens te worden. Deze opvatting was totaal in strijd met de nieuwe leer: het calvinisme. Maar ook de katholieken waren niet van Coornhert gecharmeerd. Coornhert vond dat de kerk als institutie helemaal niet nodig was om tot het geloof te komen en priesters waren overbodig als verbindende schakel tussen de mens en God. Dat was een privékwestie tussen ieder mens en Onze Lieve Heer. En zo werd Coornhert noch van de katholieken noch van de protestanten een held of belangrijk leraar". Coornhert werd vanwege zijn opvattingen zo vaak bedreigd dat hij een aantal keren naar Duitsland moest vluchten, waar hij in totaal ruim negen jaar als balling doorbracht. Hij was veel principiëler in zijn opvattingen over godsdienstvrijheid en tolerantie dan Willem van Oranje, die veel meer een politicus was, soms een windvaan, vaak opportunistisch, steeds pragmatisch. Coornhert kon ook om die reden alleen maar weigeren om zich blijvend aan Willem van Oranje te binden. Het betekende wel het einde van Coornherts korte politieke loopbaan.’