• Burgemeester Jos Wienen (l) en Lieuwe Zoodsma, de directeur van het Noord-Hollands Archief.

    Willem Brand

Janskerk 700 jaar

HAARLEM De Janskerk, het onderkomen van het Noord-Hollands Archief in de Jansstraat, bestaat dit jaar 700 jaar. Donderdag 22 februari trapte burgemeester Jos Wienen het jubileumjaar af met de onthulling van een 3D-print. Dat werd dus niet gedaan door koning Willem-Alexander en dat terwijl de banden tussen de Oranjes en de Janskerk ook al bijna 700 jaar oud zijn, merkte inleider Wim Cerutti op.

De oorsprong van de Janskerk ligt in de geschiedenis van de kruisvaarders. Op 15 juli 1099 zijn die er na een voettocht van drie jaar in geslaagd Jeruzalem te veroveren. In een bijzin vermeldt Cerutti dat ‘overigens alle islamitische inwoners worden afgeslacht en de stad wordt leeggeplunderd’. Een aantal kruisvaarders richt een bestaand hospitaal in en plaatst zich onder de bescherming van Johannes de Doper. De orde die bidt, vecht en verpleegt, wordt overstroomd met schenkingen van grond en gebouwen, vooral in Frankrijk en Italië. In het noordelijk deel van de stad Haarlem verkrijgen de Jansheren in 1310 een groot stuk grond. Hier wordt in de jaren daarop een groot kloostercomplex (Commanderij) gebouwd. In 1318 komt aansluitend de (Sint-)Janskerk gereed, de kroon op het werk van de kloosterlingen. De graven van Holland krijgen het recht om in het klooster te overnachten. Graaf Willem IV doet dat ook in 1343 vlak voordat hij met vijftienduizend man scheep gaat naar Stavoren om de Friezen te onderwerpen. De expeditie loopt uit op een ramp, de graaf sneuvelt op het slagveld.

Bij de Reformatie vervallen alle kloosters aan de stad behalve dat van de Jansheren. Dat zou pas gebeuren, bezegelde Willem van Oranje, als de laatste Jansheer zou zijn overleden. De laatste commandeur Andries van Souwen overlijdt 42 jaar later in 1625! Haarlem krijgt dan een schat aan schilderijen en onroerend goed.

Over de 344 jaar dat de kerk gewijd is aan protestantse erediensten, konden we volgens Cerutti kort zijn. In 1930 redt de gemeente Haarlem de Janskerk van de sloop en brengt er het gemeentearchief in onder. Na vier jaar restauratie en renovatie betrekt het Noord-Hollands Archief in 2007 een juweel van een gebouw, waarin ruimtelijkheid overheerst en het verleden zichtbaar is onder meer door eeuwenoude bakstenen.

Als voorzitter van het bestuur van het Noord-Hollands Archief wees burgemeester Wienen op de diversiteit van het jubileum-programma. Zo opent op 21 juni de zomertentoonsteling ‘700 jaar bewaard Janskerk’ en is er op 24 oktober een Ridders- en Prinsessenfeest. De plastic 3D-versie leidde Wienen in met: ‘Als archief moet je ook eens keer modern zijn.’