• Pr
  • Henk van Ommeren
  • Henk van Ommeren

Archeologische Werkgroep Haarlem werkt bij Vredestempel

HAARLEM Op het Prinsenhof aan de Jacobijnestraat, de 'hortus' (tuin) van het Stedelijk Gymnasium achter het stadhuis, stond enkele jaren geleden een bouwwerk dat als fietsenstalling werd gebruikt. Deze uit 1648 stammende 'Vredestempel' werd gerealiseerd vanwege de Vrede van Münster.

Jarenlang wist niemand waarvoor het diende en waarom het was gebouwd. Totdat Raimond Dufour er in een boekje meer informatie over terugvond. Het bleek om een zogenaamde 'Vredestempel' te gaan. Met het verdrag dat op 15 mei 1648 in Münster gesloten werd tussen Spanje en de Republiek der Verenigde Provinciën kwam een eind kwam aan de Tachtigjarige Oorlog tussen Spanje en opstandelingen in de Republiek. Bovendien werd de Republiek als soevereine staat erkend.

HISTORIE Dufour richtte samen met Marion Reulen een burgercomité op. Het doel ervan was de Vredestempel in oorspronkelijke staat terug te brengen. Inmiddels is van meerdere kanten onderzoek gedaan naar de historie ervan. Zo maakte Architext (architectuur in tekst en beeld) er een uitgebreide beschrijving van. Het vermoeden bestaat, dat het ontwerp van de beroemde architect en kunstenaar Jacob van Campen (1596-1657) is. Hij ontwierp met zekerheid onder meer het Oude Stadhuis van Amsterdam (het huidige Paleis op de Dam), maar zijn naam staat hierbij niet vast. Ook Pieter Post (1608-1669) en Salomon de Bray (1597-1664), beiden architect en kunstschilder, worden genoemd.

De Vredestempel heeft zeven nissen. In elk werd een muurschildering aangebracht. Van twee is vastgesteld dat ze van de hand van Van Campen waren. Alle zeven, die op panelen waren geschilderd, zijn in de loop der tijd verdwenen. Het burgercomité deed vervolgens onderzoek. Op basis van onder meer oude prenten konden fotografische reproducties worden gemaakt. Hiermee was het mogelijk de muurschilderingen opnieuw aan te brengen.

TREDEN ,,Mede dankzij financiële ondersteuning van de gemeente konden wij beginnen met fase twee van het project, het opknappen van de Vredestempel. De feestelijke opening van die fase volgde op 5 juni 2016, de datum dat de Vrede van Münster werd getekend. Ervoor zijn twee treden zichtbaar. Uit een tekening van 1808 blijkt, dat er oorspronkelijk drie waren. De derde bleek onder de bestrating te zitten. Wij willen daarom het voorplein ontgraven, zodat ook deze weer zichtbaar wordt.''

Waarom is de Vredestempel precies op die plaats gebouwd? Dufour heeft daarvoor wel een mogelijke verklaring. ,,Er recht tegenover zijn de gastenverblijven van het huidige stadhuis. De tempel is zo gebouwd dat men vanuit daar er een perfect uitzicht op had.'' Pas later is het stenen standbeeld van Laurens Janszoon Coster (1370-1440) geplaatst.

OVERKLUIZING Omdat de Vredestempel op de overkluizing van de Haarlemse Beek staat, willen archeologen gebruikmaken van deze gelegenheid om ook die te onderzoeken. ,,Daarna wordt de bestrating opnieuw aangebracht; maar dan iets lager, zodat alle treden zichtbaar blijven. In dit verlaagde gedeelte willen wij in de toekomst een klein openluchttheater maken. Dat zal alleen door kleine amateurgezelschappen gebruikt kunnen worden.''

Bureau Archeologie Haarlem werd in de gelegenheid gesteld een deel van de overkluizing bloot te leggen. Belangstellenden konden een kijkje nemen tijdens de Archeologiedagen, zaterdag 15 en zondag 16 oktober. De graafwerkzaamheden worden uitgevoerd door vrijwilligers van Archeologische Werkgroep Haarlem.

In de vroege middeleeuwen stroomde een beek dwars door de stad, van de duinen naar het Spaarne. Die liep ongeveer van de Raaks langs de zuidkant van de Grote Markt. Het ging om koel helder water, wat tot populariteit leidde. Daarin kon men vissen en varen, maar dit werd ook gebruikt door bijvoorbeeld bierbrouwers. In de vijftiende eeuw werden delen ervan overkluisd om de ruimte daarboven te kunnen gebruiken. Ook voor een bouwwerk als het stadhuis.